Złamanie podstawy kciuka, a dokładnie złamanie śródstawowe pierwszej kości śródręcza, to uraz, który często wygląda jak zwykłe stłuczenie po upadku. W praktyce bywa dużo poważniejszy, bo dotyczy stawu, który odpowiada za chwyt, przeciwstawianie kciuka i precyzyjne ruchy dłoni. Jeśli odłamy kości ustawią się nieprawidłowo, kciuk może boleć latami, a staw szybciej będzie się zużywać. Dlatego w przypadku tego złamania szczególnie istotna jest szybka diagnostyka i dobrze dobrane leczenie.
Złamanie podstawy kciuka – charakterystyka urazu
Podstawa kciuka tworzy staw śródręczno-czworoboczny (CMC I). To połączenie pierwszej kości śródręcza z kością czworoboczną większą. Ten staw działa jak zawias i siodełko jednocześnie, dzięki czemu kciuk może przeciwstawić się pozostałym palcom. Bez niego nie ma sprawnego chwytu szczypcowego ani mocnego uścisku.
Do złamania podstawy kciuka najczęściej dochodzi na skutek działania siły w osi palca, na przykład podczas upadku na dłoń z odchylonym kciukiem. W wariantach śródstawowych (czyli takich, które wchodzą do stawu) często pojawia się podwichnięcie, czyli częściowe przemieszczenie powierzchni stawowych. Dodatkowo może oderwać się fragment kości o różnej wielkości, co wprost determinuje wybór metody leczenia.
Diagnostyka złamania podstawy kciuka
W przypadku podejrzenia złamania śródstawowego pierwszej kości śródręcza chirurg zwraca szczególną uwagę na ból u podstawy kciuka, obrzęk, krwiak oraz ograniczenie ruchu przy chwytaniu i odprowadzaniu kciuka. Ważne jest też, czy staw sprawia wrażenie niestabilnego, ponieważ może to sugerować podwichnięcie i uraz śródstawowy.
Podstawą diagnostyki przy złamaniach jest RTG w odpowiednich projekcjach. Zdjęcie rentgenowskie pozwala ocenić, czy złamanie obejmuje staw, jak duży jest oderwany fragment kostny oraz czy doszło do przemieszczenia. Właściwa ocena ustawienia odłamów i stabilności stawu decyduje, czy wystarczy unieruchomienie ręki, czy potrzebna będzie operacja, aby zastosować odpowiednie zespolenie, np. śrubami.
Leczenie zachowawcze i operacyjne
Leczenie złamania podstawy kciuka zwykle nie wymaga operacji, gdy odłamy są małe, ustawienie jest akceptowalne, a staw po nastawieniu pozostaje stabilny. Postępowanie polega na nastawieniu podwichnięcia, ustawieniu kciuka w odwiedzeniu oraz unieruchomieniu, które utrzymuje właściwą pozycję do czasu całkowitego zrostu.
Wskazania do zespolenia pojawiają się, gdy fragment jest większy lub niestabilny, gdy odłamy przemieszczają się mimo unieruchomienia albo gdy nie da się utrzymać prawidłowej kongruencji stawu (czyli dopasowania powierzchni stawowych). Celem leczenia chirurgicznego jest odtworzenie anatomii stawu, stabilizacja kości i stworzenie warunków do bezpiecznej rehabilitacji. W praktyce zabieg może wymagać otwarcia stawu i zespolenia fragmentu śrubami lub stabilizacji grotami Kirschnera. W niektórych przypadkach stosuje się też dodatkową stabilizację, aby zapobiec przemieszczeniu trzonu kości śródręcza względem odłamu.
W klinice Model Med chirurg układa dokładny plan leczenia zachowawczego lub operacyjnego ręki na podstawie badania RTG i ocenie stabilności stawu. W następnej kolejności, w zależności od tempa gojenia, planowana jest rehabilitacja.
Powikłania i rokowanie po złamaniu podstawy kciuka
Najpoważniejsze powikłanie po złamaniu podstawy kciuka to przyspieszone zużycie stawu, czyli zmiany zwyrodnieniowe. Złamanie śródstawowe w okolicy CMC I zwiększa ryzyko, że staw zacznie boleć i sztywnieć wcześniej niż zwykle. U części osób problemy mogą pojawić się już w wieku 30–40 lat, zamiast dopiero w późnej dorosłości.
Rokowanie zależy od tego, czy uda się odtworzyć powierzchnię stawową i utrzymać stabilność. Duże znaczenie ma rehabilitacja: ćwiczenia ruchu, kontrola obrzęku oraz stopniowy powrót do chwytania. Zbyt długie unieruchomienie sprzyja sztywności, a zbyt szybkie obciążanie może pogorszyć ustawienie odłamów. Dlatego po tym urazie potrzebny jest jasny plan postępowania ustalony przez lekarza i fizjoterapeutę: kiedy zacząć ruszać kciukiem, kiedy wzmacniać chwyt i kiedy wracać do pracy ręką.
